OĞUZ- BOZOK- BEĞDİLİ- DANİŞMENDLİ KARACAKURT TÜRKMENLERİNİN RAKKA'YA SÜRGÜNÜ İLE BAŞLARINDAN GEÇEN OLAYLARI ANLATAN XVII.YY ŞAİRİ KARACAKURT TÜRKMEN OZANI ÂŞIK BUDALA'DAN ŞİİRLER:
Ozan Budala, tıpkı Karacaoğlan, Dedemoğlu gibi Oğuz-Bozok-Beğdili-Danişmendli Karacakurt Türkmenlerinin XVII. YY'da sürgün ve göç hikâyesini türküleriyle anlatan Beğdili Karacakurt Türkmen ozanıdır. Ozan Budala'nın şiirlerinde onun Hacı Bektaş-ı Velî'nin yolundan giden Bektaşi Türkmen ozanlardan olduğu görülür. Türk edebiyatında "Budala" mahlasını (takma adını) kullanan birden fazla halk ozanı/aşık bulunmaktadır. Ozan Budala bunlardan birisidir.
BEĞDİLİ (BEYDİLİ, BADILLI) KARACAKURT TÜRKMENLERİNİN SÜRGÜN VE GÖÇ TÜRKÜSÜ
Seksen bin haneyle isyan edince
Anadolu benim derdi Beğdili
Kadıoğluyla Yusuf Paşa gelince
Paylı Mamalı'yı vurdu Beğdili
Kara bayrak salak, kanlı salaca
Aşiretin ucu vardı Maraş'a
Yetişti imdada beğ Kurd Karaca
Zorunan yollara durdu Beğdili
Davullar döğündü çekildi sancak
Koçyiğit atma bağlandı ponçak
Deveci Ali öldü kırıldı kolçak
Eylenip Colap'ta kaldı Beğdili
Karacayurt Beğdilinin obası
Mürsel Beyim, Kenan Beyin dedesi
Topal Yusuf Paşa Haktan bulası
Suçumuz ne diye sordu Beğdili
Ali Beyim on batman gürz atardı
Kurd Karaca bir orduya yeterdi
Cerid Bekir al kanlara katardı
Nice alayları yardı Beğdili
Suluca Karahöyük belli yurtları
Aldı beni Beğdili'nin dertleri
Çöle düştü Beğdili'nin kurtları
Rakka çölünün kurdu Beğdili
Taylı uğrun uğrun çaldı kalemi
Urbanoğlu Yusuf Paşa gulamı
Beğdili'nin namı tuttu alemi
Göçünen Rakka'ya vardı Beğdili
Budala'm der ne olacak halimiz
Arayerde telef oldu elimiz
Bundan sonra Rakka'dır yolumuz
Rakka'ya sürgün oldu Beğdili
***
Akça kuğum göçtü mola çöllere
Kıranlar mı girdi bizim ellere
Bir fitneden düştük tozlu yollara
Ara yerde telef oldu mal kuğu
Şu Dinek Dağı'nın baharı yazı
Ötüşür çığrışır Seyfe'nin kazı
Ne yaman ağlattı Edna Bey bizi
Firuz Beyim nerde kaldı duy kuğu
Badilli de katil kuvvet bezince
Osmanlı da fermanını yazınca
Yusuf Paşa suçsuzları ezince
Bu dertlere dayanamam ben kuğu
Şahin Beyim kimler konsun yurduna
Hayıf oldu Kurd Karaca merdine
Hiç bakmasın şu Mamalı ardına
Meşveretle yad ellere kon kuğu
Seksen bin haneden vebal alındı
Sürüldü aşiret iskan olundu
Köçekli beyleri suçlu bilindi
Cerit eli perakende can kuğu
Kadıoğluyla Yusuf Paşa geldiler
Karı-kızı çoluk çocuk kırdılar
Badili'yi Irakka'ya sürdüler
Mesken tutup Irakka'da kal kuğu
Budala'm derdini kime söylüyor
Aşiretler hep yas tutup ağlıyor
Zalim düşman seviniyor gülüyor
Hiç bu derde dayanılmaz can kuğu
Türkü/Şiir: Ozan Budala (XVII.YY)
Türküyü Buradan dinleyebilirsiniz:
https://youtu.be/TJyBGmlTZww?si=QhxlbRqa3J1AeFXm
***
Karacayurt yaylası serindir havası,
Ağlar gelinleri, kalmadı sefası.
Rakka'ya gidenin bitmez cezası,
Çöle düştü Karacakurt'un beyleri...
Seyran eder idik Hacıbektaş’ı,
Akar gözlerimizden kan ile yaşı.
Kızılırmak kıyısı yas tutar taşı,
Vuruldu nice Türkmen başları.
Yollara düşüldü, tozu dumanla,
Geçti koskoca yıl feryat figanla.
Yoğruldu şu toprak al kızıl kanla,
Kurudu pınarlar, açmaz oldu güller...
Fırat’ın ötesi bir kızgın fırın,
Bilinmez yarını, hali bu asrın.
Sıcağı bir yandan, bir yandan kahrın,
Kavruldu çöllerde Türkmen balası...
Uzaktan göründü Colab’ın düzü,
Ağlatır anaları, körpe kuzuları.
Yaktı ciğerleri sıtma marazı,
Kırıldı obanın koç yiğitleri.
Hasan dağı, Erciyes, Beğdili eli,
Ah çektikçe eser ayrılık yeli.
Rakka derler bir zehir çölü,
Unuttu yaylayı, Seyfe gölünü.
Hakkımızda devlet yazdı fermanı,
Tükendi dizlerin, kalmadı dermanı.
Eksik olmaz dertli başın dumanı,
Kırıldı kolu kanadı, Karacakurt'un...
Budala'm der ki, biter mi çile?
Düşürdüler bizi elden ele.
Bozok yaylasına varalım hele,
Yine yurt tutalım eski yerleri...
Âşık Budala (XVII. YY)
Karacakurt Türkmen Ozanı
Türküyü Buradan dinleyebilirsiniz:
https://youtu.be/0O7eyKihetI?si=KTuLEE6oielPOX8D
***
KANADI KIRIK YARALI TURNAM
Sinemin başını yaralı gördün,
Bir dost yaraladı, bir de sen vurdun.
Eşinden mi ayrıldın, ya nerden geldin?
Derdini dertliye bildirmeyi gör.
Kanadı kırık yaralı Turnam,
Boynu bükük kınalı Turnam.
Derdin var ise de bilene bildir,
Güle hâr düşürmek bir müşkül haldir.
Kızılırmak dosta bir doğru yoldur,
Karış ummanlara, gel durmayı gör.
Kanadı kırık yaralı Turnam,
Boynu bükük kınalı Turnam.
İbtida Muhammed Dede’yi boyla,
İn Koyun Baba’yı ziyaret eyle.
Bildir ahvalini, hâlini söyle,
Gerçeğin nefsini öldürmeyi gör.
Kanadı kırık yaralı Turnam,
Boynu bükük kınalı Turnam.
Der Budala’m böyle imiş yazılar,
Sinesinde yarası olan sızılar.
Âşık olan maşukunu arzular,
Terk edip âdeti kaldırmayı gör.
Kanadı kırık yaralı Turnam,
Boynu bükük kınalı Turnam.
Türkü/Şiir: Ozan Budala (XVII.YY)
Türküyü Buradan dinleyebilirsiniz:
https://youtu.be/RpH_d-kZLQc?si=YrK3DMd532ggobYv
Bu türkünün bir benzeri, tıpkı Ozan Budala’ya atfedildiği gibi Beğdili Karacakurt Türkmeni Dedemoğlu’na da atfedilir. Dedemoğlu da tıpkı Ozan Budala gibi türkülerinde Beğdili Karacakurt Türkmenlerinin yaşantısını, kültürünü, sürgünlerini ve göçlerini anlatan büyük bir Bektaşi Türkmen ozanıdır.
Akça kuğum sen mi geldin göllere
Arife kendini bildirmeyi gör
Avcının dilinde göllerin namı
Sak ol tellerini yoldurmayı gör
Sinemin başını yaralı gördüm
Bir dost yaraladı bir de sen vurdun
Eşinden mi ayrıldın nedir derdin
Derdini dertliye bildirmeyi gör
Derdin var ise de bilene bildir
Güle har düşerse bir müşkil haldir
Kızılırmak dosta bir doğru yoldur
Karış ummanlara gel durmayı gör
İptida Muhammed Dede'yi boyla
İn Koyun Baba'yı ziyaret eyle
Bildir ahvalini sırrını söyle
Gerçeğin nefsini öldürmeyi gör
Dedemoğlu böyle imiş yazılar
Sinede yarası olan sızılar
Aşık olan maşukunu arzular
Terk edip adeti kaldırmayı gör
(Ozan Dedemoğlu)
Fatih Mehmet Yiğit
KAYNAKÇA:
-Sadettin Nüzhet Ergun, Bektaşi Şairleri ve Nefesleri, 19 Asıra Kadar, İstanbul Maarif Kitaphanesi Yayınevi
-Baki Yaşa Altınok, Öyküleriyle Türküleriyle Kırşehir Ağıtları, Türklerde Devlet Anlayışı, Haz. İsmet Parmaksızoğlu, S. 116, Başbakanlık Basımevi, Ank. 1982.
-Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi Yıl:8-2002 Sayı:21
-Naci KUM, TÜRKMEN BARAKLARI,TÜRK ETNOGRAFYA DERGİSİ
-ALEVİ-BEKTAŞİ ŞİİRLERİ ANTOLOJİSİ CİLT: III (17.-18. Yüzyıl) İSMAİL ÖZMEN, T.C. KÜLTÜR BAKANLIĞI YAYINLARI/2064 Yayımlar Dairesi Başkanlığı Sanat- Edebiyat Eserleri Dizisi/162-31
-https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/budala-ismail
-https://isamveri.org/pdfdrg/D04118/2012_4/2012_4_KAYAD.pdf
-Karacakurt Türkmenleri ile ilgili sözlü tarih kayıtları ve aşiret rivayetleri.
Yorumlar
Yorum Gönder