Videodaki Sapan Türü:

Oğuzname Dedekorkut Destanında "Ala kollu sapan" olarak geçer. 

Salurkazan hikayesinde Karacuk/Karaca çoban iki kardeşiyle birlikte bu tarz"Sapanı" kullanarak 600 atlı düşmandan 300 ünü öldürmüştür.

İskit Sakalar ve devamcısı Amazon Kadın savaşçılarda bu tarz sapan kullanmıştır.

Fatih Mehmet Yiğit

***

OĞUZNAME DEDEKORKUT DESTANI SALURKAZAN HİKAYESİNDE: SAPAN

“Gece yaturiken Karacuk Çoban kara kaygulu vakı’a gördi. Vakı’asından sermürdi, örü turdı. Kıyan Güci, Demür Güci, bu iki kardaşı yanına aldı, ağılun kapusını berkitdi. Üç yerde depe gibi taş yıgdı. Ala kollı sapanını eline aldı” (Tezcan ve Boeschoten, 2001: 51-52).

“Erenler evreni Karaçuk Çoban sapanınun ayasına taş kodı, atdı. Birin atanda ikisin, üçin yıkdı. İkisini atanda üçin, dördin yıkdı. Kâfirlerün gözine korhu düşdi. 

Karacuk Çoban kâfirün üç yüzini sapan taşıyıla yere bırakdı. İki kardaşı oha (sançıldı), düşdi, şehid oldı. Çobanun taşı dükendi. Koyun demez, keçi demez sapanınun ayasına kor atar, kâfiri yıkar. Kâfirün gözi korkdı, dünya ‘alem kâfirün başına karanu oldı, eydür. 

“Yarımasun yarçımasun bu çoban bizüm hepümüz kırar olamı?” dediler dahı turmayub kaçdılar” (Tezcan ve Boeschoten, 2001: 53).

“Ne kakırsın bana, ağam Kazan? / Yohsa gögsünde yokmıdur iman? / Altı yüz kâfir dahı menüm üzerime geldi. İki kardaşum şehid oldı. Üç yüz kâfir öldürdüm, gaza etdüm. Semüz koyun, aruk toklı senün koyunundan kâfirlere vermedüm. Üç yerde yaralandum, kara başum bunaldı yalınuz kaldum. Suçum bumıdur?” (Tezcan ve Boeschoten, 2001: 53-56).

“Çobanun üç yaşar tana derisinden sapanınun ayasıydı, üç keçi tüyinden sapanınun kollarıydı, bir keçi tüyinden çatlaguçıydı. Her atanda on iki batman taş atarıdı. Atduğı taş yere düşmezidi, dahı düşse toz gibi savrılurıdı, uçuk gibi obrılurıdı. Üç yıladak taşı düşdügi yerün otı bitmezidi. Semüz koyun, aruk toklı bayırda kalsa kurt gelüb yemezidi sapanun korkusından. Eyle olsa, sultanum, Karaca Çoban sapan çatlatdı. Dünya ‘alem kâfirün gözine karangu oldı” (Tezcan ve Boeschoten, 2001: 61)

Kaynak: Tezcan, Semih ve Boeschoten, Hendrik (2001). Dede Korkut Oğuznameleri. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.

Yazar(lar): Elena E. Fialko

Konu(lar): Tarih, Arkeoloji, Askeri tarih, Antik Dünya, Kültürel Antropoloji / Etnoloji

Yayınlayan: Institutul Patrimoniului Cultural al Academiei de Științe a Moldovei

Anahtar Kelimeler: silah; sapan; Amazonlar; Avrupa İskityası;

Özet/Soyut: Bu makale, elde taşınan fırlatma silahlarından biri olan sapanı ele almaktadır. Bu tür silahlar sadece avcılıkta değil, savaşlarda da kullanılmıştır. Farklı kıtalardaki birçok halk, Paleolitik dönemin sonundan 17. yüzyıla kadar uzun süre bu silahı kullanmıştır. Arkeolojik verilere bakıldığında, İskit kadın savaşçılarının da sapan kullandığı anlaşılmaktadır. Mezarlarında sapan taşları bulunmuş ve sadece bir vakada deri kemer kalıntılarına rastlanmıştır. Sadece yuvarlak taş mermiler kullanılmış, kil veya metalden yapılmış örnekler günümüze kadar bilinmemektedir. Taş mermiler, İskit Amazonlarının mezarlarının %11,6'sında bulunmuştur. Genellikle mezara bir ila beş adet bu tür örnek konulmuştur. Bu silah, mühimmatın ağırlığı göz önüne alındığında, özel beceri ve güç gerektiriyordu. Ayrıca, diğer orduların örneklerinde de görüldüğü gibi, sapan kullananlar özel taktik görevler yerine getiren ayrı birlikler oluşturmuşlardır.