OĞUZNAME DEDE KORKUT DESTANLARINDA (OĞUZLAR-BOZOKLAR- BEĞDİLİ BOYUNDA) KIZ TOYU

Türk kültüründe kadın, tarih boyunca toplumun ve devlet yapısının en temel taşlarından biri olmuştur. Göçebe bozkır hayatının getirdiği zorunluluklar ve Türk töresinin eşitlikçi yapısı, kadını sadece aile içinde değil, askeri, siyasi ve sosyal alanlarda da güçlü bir konuma taşımıştır. Kadına verilen bu değer, Türklerin sözlü ve yazılı edebiyat ürünlerine de doğrudan yansımıştır. Türk dünyasının ortak mirası olan Dede Korkut destanları, bu yansımaların ve kadına verilen değerin en canlı görüldüğü eserlerin başında gelir.

Türkmenistan varyantlarından derlenen ve Dede Korkut Kitabı'na eklenen yeni anlatılarda, Türklerin kız çocuklarına verdiği değer "Kız Toyu" geleneği üzerinden gözler önüne serilir. (Danişmendli Karacakurt Türkmenlerinin bağlı bulunduğu) Oğuzlar-Bozoklar-Beğdili boyunun hanı Gamlı Han’ın bir kızı dünyaya geldiğinde, eski bir Türk geleneği olarak büyük bir şölen (toy) düzenlenir ve bilge şahsiyet Dede Korkut davet edilir. Korkut Ata, doğan kız çocuğunun kutsiyetini ve Türk kadınının toplumdaki koruyucu rolünü şu güzel sözlerle ve dualarla över:

"Kız doğan evler kederlenmesin, kadın evin direğidir, iffetiyle soyun koruyucusudur. 

Gamlı Han'ın gönlüne şadlık (sevinç) getiren bu güzel kızın adı Şadlı Han olsun! 

Ömrü uzun, bahtı açık, ocağı daim tütsün. 

Ak alınlı kızlarımızın basamağı her daim yüce olsun, evine bereket ve kut getirsin."

Dede Korkut, kız çocuklarının doğumunun bir mutsuzluk kaynağı değil, haneye gelen en büyük sevinç ve bereket olduğunu vurgulayarak Gamlı Han'ın adını da "Şadlı Han" olarak değiştirir. Bu anlatı, İslamiyet öncesi ve sonrasındaki Türk toplumlarında kadının ev bark kuran, soyu devam ettiren ve kut getiren ulu bir varlık olarak görüldüğünü kanıtlar.

Dede Korkut anlatılarında yer alan "Kız Toyu" ve Korkut Ata'nın duaları, Türk medeniyetinin kadına bakış açısını gösteren çok kıymetli birer vesikadır. Kadını evin direği ve iffetin muhafızı olarak gören bu anlayış, Türk topluluklarının köklü aile yapısının temelini oluşturmuştur. Bilim dünyasına kazandırılan bu yeni metinler, Türklerin tarih boyunca kız çocuklarına ve kadına verdiği yüksek değeri bir kez daha tescillemiştir.

Kaynak

Prof Dr Necati Demir, Oğuzname, Dedekorkut Destanı