KARACAKURT TÜRKMEN AŞİRETİNİN RAKKA'YA GÖÇÜNÜ ANLATAN RİŞVAN TÜRKMENLERİNİN BİR TÜRKÜSÜ
RİŞVAN (TÜRKMENLERİ) AŞİRET TÜRKÜSÜ
BİZE İRİŞVANLI DERLER
İrişvanız şanımız var
Has Türkmenden kanımız var
Hanlar hanı Hanımız var
Bize İrişvanlı derler.
Gezeriz Urum’u, Şam’ı
Han olmuş adamın hamı
Irakka Cerid'in damı
Bize İrişvanlı derler.
Dört bucakta izimiz var
Hakk’a dönük yüzümüz var
Yürecikte sızımız var
Bize İrişvanlı derler.
Bir olsa da iki cihan
Dönmeyiz biz yolumuzdan
Bize kızarsa kızsın
Han Bize İrişvanlı derler.
Soyum Türkmen, atam Oğuz
Fitne, fesatta biz yoğuz
Sandığınızdan da çoğuz
Bize İrişvanlı derler.
Ay şaşırır, gün şaşırır
İte uyar, Han şaşırır
Cerid'e dağlar aşırır
Bize İrişvanlı derler.
Bahar gelir koyun, kuzu
Biz buluruz suyumuzu
Kötülemen soyumuzu
Bize İrişvanlı derler.
Afşar, Beğdili gardaşım
Bozulus gözümde yaşım
Fitneyle benim savaşım
Bize İrişvanlı derler.
Irasalar elimizden
Sustursalar dilimizden
Dönmeziz biz yolumuzdan
Bize İrişvanlı derler.
İrişvanız kolumuz çook
Gidilecek yolumuz çook
Han zalımsa, Bolu’muz çook
Bize İrişvanlı derler.
Yaylağa çıktık kovdular
Kışlağa indik dövdüler
Adımız asi koydular
Bize İrişvanlı derler.
İrişvanoğluyum özden
Aman dilemeyiz sizden
Siz korunun fitnenizden,
Bize İrişvanlı derler. *
Rişvanoğlu mahlaslı Türkmen ozanı tarafından, Bozulus, Karacakurt Türkmen Aşiretinden Rişvan Türkmenlerinin, Suriye’deki Rakka çölüne sürgün edilişleri anısına yazılmış, bir şiir.
RİŞVAN TÜRKMENLERİ:
Rişvan Türkmenleri: Anadoluda farklı isimlerle anılan geniş bir Türkmen Ekradıdır (konar-göçer).
Oğuzların İgdir, Beğdili ve Bayat boylarına bağlıdır.
Kara ve Boz Ulus taifesindendir.
Rişvan Türkmenleri, Osmanlı belgelerinde Beğdili/Badılı ve İgdir Boyuna bağlı Türkmen Ekrad (konar-göçer). olarak geçmektedir.
Beğdili (veya Beydili/Badılı) boyu, Kaşgarlı Mahmud'a göre 22, Reşidüddin'in Oğuznamesine ve Oğuz Kağan Destanı'na göre Oğuzların 24 boyundan biri ve Bozok koluna mensup tarihi bir Türk boyudur. Anlamı "büyükler gibi aziz" demektir. Tarihte Harzemşahlar gibi devletlerin ve çeşitli beyliklerin kuruluşunda rol oynamışlardır.
İgdir boyu, Oğuz Kağan Destanı'na göre Oğuzların 24 boyundan biri ve Kaşgarlı Mahmud'a göre Divân-ı Lügati't-Türk'teki yirmi iki Oğuz bölüğünden ondördüncüsü; "İgdir"lerdir. diye tanımladığı bir Oğuz boyudur. Yazıcızāde ʿÂlì'nin, Tevārih-i Āl-i Selçuḳ adındaki eserinde “Yani eylük ve ululuk ve bahadırluk” anlamındadır ve ongunları Çakır'dır. İğdir Tamgası İğdir ya da Iğdır 12 kolu bulunan Üçoklar'ın bir koludur. Anadolu'nun çeşitli yörelerindeki bu isme sahip olan köyler boyun varlığını temsil etmektedir. Ayrıca Turkmenistanin Dashoguz eyaletindede Igdir koyu vardir. Kastamonu Araç ilçesine bağlı İğdir beldesi, Malatya Hekimhan ilçesine bağlı İğdir köyü, Tokat Zile İlçesine bağlı İğdir Köyü ve Ankara Kızılcahamam ilçesine bağlı İğdir Köyü bu boy tarafından kurulmuştur.Bu boy Bayburt ili merkez civarında ve Iğdır ilinde yoğun bir şekilde yerleşim göstermişlerdir. Iğdır ' ın ismi ise İğdir boyundan gelmektedir. Coğrafya olarak birbirinden uzak yerleşim yerlerinin Iğdır ismini taşımasının sebebini tarihçiler Büyük Selçuklu Devleti'nin parçalayarak iskan ettirme politikasına bağlarlar. İran'da Batı Azerbaycan Eyaleti içinde, Urmiye şehrinin 14 kilometre güneydoğusunda, Türkiye sınırına yakın, Iğdır[4] (Igdyr, Īgdīr, Īkdīr) adında 1290 m. rakımlı bir köy vardır. Iğdır boyu Türkleri bugün İran Mazenderan Gülistan ve Horasan eyaletlerinde yaşamlarını sürdürmektedirler.
Rişvan Türkmenleri: Büyük Selçuklu, Anadolu Selçuklu Devletleri, Danişmendli, Ramazanoğulları, Artuklu, Karakoyunlu, Akkoyunlu ve Dulkadirli Beyliklerinde önemli görevler üstlenmiş ve yer tutmuştur. Aşiret adının Türk Dünyası’nda sıkça kullanılan “Raşvan Han, Raşan, Raşvan Bek” gibi kabile, bey, şehir, destan isimlerinden dönüşerek geldiği ve XV. Yüzyıldan beri Rişvan adıyla kaydolunduğu Osmanlı kaynaklarından anlaşılır.
Bağlı bulundukları Türkmen beyliklerin dağılması ve zorunlu iskanlar gibi nedenlerle Ege, Batı, Orta, İç Anadolu, Doğu ve Güneydoğu Anadoluda birçok ilimizde dağınık halde bulunduklarından, yaşadıkları yerlerde Türkçe dışında (Güneydoğu ve Doğu Anadolunun bazı bölgelerinde) Zazaca ve Kürtçe (Kurmanci) konuşan Rişvan aşireti mensupları da vardır.
Rişvanlar; Şanlı Urfa ilimiz başta olmak üzere birçok ilimizde Ozanlar ve değerli sanatçılar çıkarmış Türk Halk Türküleri ile kültürümüze büyük katkı sağlamışlardır.
Araştırma ve Derleme: Fatih Mehmet Yiğit
***
Türkmendim Rişvan oldum
Yâr sevdim pişman oldum
Eller sevdi kavuştu
Ben sevdim pişman oldum
Ağlama yâr yâr
Sızlama yâr yâr
Böyle yazılmış yazım
Ne çarem var?
Gül açılmış evlerinde
Vefasız yarim nerde
Felek bizi ayırdı
Her birimiz bir yerde
Türk Halk Türküsü
Derleyen: Abdullah Balak
Seslendiren: Nuri Sesigüzel
***
Oğuz-Bozok-Beğdilli-Danişmendli Karacakurt Türkmenlerinin başlarından geçen olayların anlatıldığı birçok Türkü bulunmakta. Oğuz-Bozok-Beğdilli-Danişmendli Karacakurt Türkmenleri ve Tarihi ile ilgili aşağıdaki bağlantıdan detaylı bilgi alabilirsiniz:
***
Rişvan Türkmenleri ile ilgili Akademik çalışmalar:
***
***
***
📜 RİŞVAN AŞİRETİ HAKKINDA ÖNEMLİ BİLGİLER! 📜
📌 🚀 Büyük Yayılım ve Coğrafi Genişlik:
Yapılan derin araştırmalar, Rişvan aşiretinin izlerini ilk olarak şu bölgelerde sürmektedir:
📍 Besni, Kâhta (Adıyaman), Nizip, Kilis, Malatya ve Kahramanmaraş. 🏔️
Aşiret zamanla sınırları aşmış; Suriye (Rakka, Halep), Şanlıurfa (Birecik, Siverek), Diyarbakır, Gaziantep, Erzurum, Mardin, Kırşehir, Çorum, Tokat, Kastamonu (Tosya), Sivas, Yozgat, Elâzığ, Konya ve Ankara illerine kadar geniş bir coğrafyaya yayılmıştır. 🌍🗺️
🏹 OĞUZLARIN İĞDİR BOYUNDAN GELEN BİR NESİL! 🛡️
16. asır Osmanlı kayıtları, Rişvan aşiretinin Oğuz’un "İğdir" boyundan geldiğini açıkça belgelemektedir. 📜✨
🔍 Osmanlı Belgelerinde Kimlik Tanımı:
Geniş bir sahaya yayılan bu topluluk, kayıtlarda "Yerli ve Göçer Türkmân Ekrâdı" (Ekrad Türkmenleri) taifesinden sayılmıştır. 🐎⛺
✒️ TARİHE NOT DÜŞÜLEN TÜRKÇE İSİMLER 🖋️
Osmanlı kayıtlarına geçen kişi isimleri, aşiretin köklü kültürel bağlarını gözler önüne seriyor:
🛡️ Doğan, Okçu, Bayındır, Korkmaz, Köse, Tatar, Mintas, Bayram, Mendol, Kaya, Küplü, Öztemur, Gülek, Başak, Karaca, Kunduz, Banu, Karaman, Menteş, Orhan, Boğa, Sarim, Cengiz, Paralu, Sancar, Ayas, Budak, Çoban, Çelikan, Pir Bali, Satı, Gürol ve daha niceleri... 🛡️⚔️
📂 ARŞİVLER NE DİYOR? 📂
✅ 1713 Kayıtları: Rişvan aşireti, tıpkı Oğuz Türkleri gibi tam 12 kabileden oluşmaktadır! 🔢
✅ Nusretname (Silahdar Fındıklı Mehmet Ağa): Bu eserde aşiret doğrudan "Türkmen", Rişvanoğlu Halil Bey ise "Türkmen beylerinden" biri olarak anılır. 🏹📜
📚 İLMİ ÇALIŞMALAR VE KÜLTÜREL MİRAS 📖
💡 Dr. Mahmut Rişvanoğlu: Aşiretin Türk kökenli olduğu hakkındaki ilk ilmi verileri kendisine borçluyuz. 🎓
💡 Ömer Özüyılmaz: "Gurmanç lehçesini konuşsalar da tüm asırlar boyunca cemaat, köy ve kişi adları daima Türkçe olmuş, Türklük özelliklerini korumuşlardır" der. 🗣️🇹🇷
💡 Kültürel İzler: Albıs (Alkarısı) inancı, kırk çıkarma, yatırlara ve dilek ağacına bez bağlama gibi gelenekler bu iddianın en güçlü kanıtlarıdır! 🌳🎗️
🔥 Faruk Söylemez'in Önemli Tespiti:
"Arap ve Fars sınırına yakın bölgelerde yaşayan konar-göçer Türkmenler, bu dillerin yoğun baskısına maruz kalmış ve günlük hayatta bu kelimeleri kullanmaya başlayınca birbirlerini anlamaz hale gelmişlerdir. Ancak kültürel yapı (at, koyun, kurt anlayışı, hayvancılık gelenekleri) incelendiğinde temel yapının değişmediği açıkça görülür." 🐎🐑🐺
🏘️ RİŞVAN AŞİRETİNİN CEMAAT VE OYMAKLARI (16.-19. YY) 🏘️
Tarih boyunca kayıtlara geçen oymaklar:
📌 Hacı Ömerli (Kaytanlı), Hıdır Soranı, Kelleli, Celikanlı, Mülükanlı, Mendubali (Mendollu), Zerukanlı, Boğrası, Rûmiyanlı, Mansur, İzdeganlı, Rişvan, Çakallı, Dalyanlı, Dımışklı, Hacılar, Halikanlı, Hamdanlı, Hacı Musa, Hamo, Hamidli, Hoşnişin, Şefikanlı, Azizli, Bektaşlı, Bereketli, Benamlı, Cudikanlı, Rudikanlı, Mahyanlı, Belikanlı, Bazikli (Baziki), Dumanlı, Hacebanlı, Hacı Bereketli, Hıdıranlı, Mesdikanlı, Okçuyanlı, Geleçorlu, Köseyanlı, Şeyhbalanlı, Terkenli, Terziyanlı, Sevirli... 🏘️🛡️
✨ Bugün Halep'te yaşayan Rişvanlılar hâlâ Türkçe konuşmakta ve öz kimliklerini bilmektedirler. 🗣️🇹🇷
🔍 Daha Fazla Detay İçin Kaynak:
📖 Kaynak: Ali Rıza Özdemir, Kayıp Türkler: Kürtleşen Türkmen Aşiretleri. 15. Baskı. İstanbul: Destek Yayınları, 2026.
#RişvanAşireti #Tarih #Türkmen #OğuzBoyları #İğdirBoyu #AnadoluKültürü #Aşiretler #AliRızaÖzdemir #KayıpTürkler #KültürelMiras #TarihAraştırmaları
Yorumlar
Yorum Gönder